materiały partnera
Zgodnie z art. 385¹ Kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu wynikają zatem cztery przesłanki, które muszą wystąpić łącznie — i to właśnie ich analiza stanowi treść każdej sprawy o uznanie postanowienia za niedozwolone.
Ochrona przysługuje wyłącznie osobie fizycznej dokonującej czynności niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową. Ocenia się to według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie późniejszego sposobu korzystania z nabytej rzeczy. Zarejestrowanie działalności pod adresem kredytowanego mieszkania kilka lat po podpisaniu umowy nie pozbawia zatem statusu konsumenta, natomiast finansowanie z kredytu przedsięwzięcia gospodarczego — już tak.
Kancelaria prowadzi sprawy frankowe, w których ocena abuzywności konkretnych postanowień umownych stanowi trzon argumentacji procesowej.
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Dotyczy to w szczególności wzorców umownych przygotowanych z góry przez przedsiębiorcę. Ciężar wykazania, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje — czyli na banku. Argument, zgodnie z którym kredytobiorca mógł przecież negocjować albo nie musiał podpisywać, jest w tym kontekście bezskuteczny: możliwość wyboru między przyjęciem wzorca a rezygnacją z umowy nie stanowi uzgodnienia.
Kryterium to odnosi się do sposobu ukształtowania relacji między stronami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami uznaje się postanowienia naruszające równowagę kontraktową, wykorzystujące przewagę informacyjną przedsiębiorcy, wprowadzające konsumenta w błąd co do rzeczywistej treści zobowiązania albo pozwalające jednej stronie kształtować sytuację drugiej według własnego uznania. W umowach kredytowych klasycznym przykładem jest odesłanie do tabeli kursowej banku bez wskazania obiektywnych kryteriów jej tworzenia.
Naruszenie musi mieć charakter kwalifikowany — nie wystarczy zwykła niekorzystność zapisu dla konsumenta. Ocenia się przy tym nie tylko interesy ekonomiczne, ale również pozaekonomiczne, takie jak pewność co do treści zobowiązania. W sprawach kredytowych rażący charakter naruszenia wynika zwykle z tego, że konsument w chwili podpisywania umowy nie był w stanie ustalić, ile ostatecznie będzie musiał zwrócić, a wysokość jego zobowiązania zależała od decyzji drugiej strony.
Klauzula abuzywna nie wiąże konsumenta od chwili zawarcia umowy — jej bezskuteczność ma charakter pierwotny, a orzeczenie sądu jedynie ją stwierdza. Umowa wiąże strony w pozostałym zakresie, o ile jest to możliwe. Jeżeli jednak po usunięciu klauzuli w umowie powstaje luka uniemożliwiająca jej wykonanie — a tak jest przy klauzulach przeliczeniowych, bez których nie sposób ustalić wysokości świadczeń — umowa upada w całości. Sąd Najwyższy przesądził, że luki tej nie można uzupełnić innym kursem, w tym średnim kursem Narodowego Banku Polskiego.
Praktyczne pytanie brzmi: czy czytając umowę w dniu jej podpisania, można było ustalić wysokość swojego zobowiązania bez odwoływania się do decyzji, które bank podejmie w przyszłości. Jeżeli odpowiedź jest przecząca — jeżeli umowa odsyła do tabeli, regulaminu podlegającego jednostronnej zmianie albo do bliżej nieokreślonych warunków rynkowych — mamy do czynienia z zapisem, który warto poddać ocenie prawnej. Czy w konkretnej umowie występuje taka wada, można ocenić dopiero po jej przeczytaniu.
Kancelaria prowadzi także sprawy bankowe dotyczące unieważnienia kredytu w euro i dolarach amerykańskich. Aby sprawdzić postanowienia swojej umowy, skontaktuj się z kancelarią i umów bezpłatną analizę dokumentów.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
